معرفی کتاب
کتاب؛ سرآغازی بر جامعهشناسی کلنگر در کُردشناسی و ایرانشناسی، 1404
دی
کتاب سرآغازی بر جامعهشناسی کلنگر در کُردشناسی و ایرانشناسی Introdution to Holistic Sociological Appraoch in Kurdology and Iranology
(همراه با لیست کتابشناسی گسترده به زبانهای اروپایی در راستای انجام: پژوهشهای میان رشتهای و کلنگر در کردشناسی و ایرانشناسی)،
تالیف: فریبرز همزهای، دانشگاه رازی، 1404
.Publication of the Organization for Indigenous Knowledge and Oral Traditions of Western Iran, No. 58An Introdution to Holistic Sociological Appraoch in Kurdology and Iranology&Lexicography in Cultural Sociology, as well as List of Journals and Cultural Institutions related to holistic researches In the fields of Iranology, Kurdology and EthnicityIn European LanguagesM. Reza Fariborz Hamzeh’ee(PhD, Dr. phil, PD, Dr. habil.)2026
سرآغازی بر جامعهشناسی کلنگر در کُردشناسی و ایرانشناسی
با وجود سرمایهی فرهنگی ارزشمند مردمانی که در سرزمینهای کُردنشین زیستهاند، تنها آوازهی دلیری و جنگجویی ایشان است که در جهان بلند شده است. یکی از دلیلهای چنین پدیدهای این است که مردمان کُرد، با وجود توان جنگیشان، تنها در دورههای کوتاهی به قدرت سیاسی گستردهای دست یافتهاند. دستِکم آگاهیهای ما از چند سدهی گذشته برآنند که سرزمینهای کُردنشین به امیرنشینهای بسیاری بخش شده بودند که هر یک گاه نسلها، در دست خاندانهای حکومتی کُرد بودند.
فردریک بارت در کتاب خود به نام سازمان اجتماعی جنوب کردستان، گسترده نشدن نیروی سیاسی کُردان را به دلیل سازمان اجتماعی درونگروهی یا ازدواج میان نوهها (عمو و داییزادهها) میداند. ولی همانگونه که در نوشتههای دیگر یادآور شدهام، در گذشته فرهنگ، وابستگی سرراست با زیستگاه طبیعی داشته که در پایان به ساخت زیستگاه فرهنگی میانجامیده است. از اینرو در اینجا نیز، پیرو زیستگاه طبیعی، زیستبومهای فرهنگی گوناگون پدید آمده بودند. سازمانهای اجتماعی نیز که خود بخشی از فرهنگ غیرمادی بودند، در پیروی از زیستبومهای طبیعی شکل میگرفتند.
سرزمینهای کُردنشین از زیستبومهای فرهنگی چندی برخوردار بودهاند. زیستگاه فرهنگی اگر چه در برابر چالشهای زیستگاه طبیعی پدید میآمد، ولی با همسویی با آن پیش میرفت و نه با همستیزی. همین همسویی میان زیستگاه طبیعی و زیستگاه فرهنگی به پایداری آنها در درازمدت میانجامید.
کُردشناسی و ایرانشناسی
زیستگاه فرهنگی از دید جامعهشناسی، یعنی همه دستاوردهای مادی و غیرمادی که انسان برای پایداری و بقاء خود پدید آورده است. پس فرهنگ، کم و بیش همهی دستاوردهای انسانی را دربر میگیرد؛ از کشاورزی تا شهرسازی و از سازمانهای اجتماعی تا هنر. از اینرو، یک بررسی فرهنگی، همهی این میدانها را دربرمیگیرد و خود به خود”میانرشتهای” خواهد بود.
اگر قرار است که در رشتههایی که امروزه با نامهایی مانند “خاورشناسی” یا “ایرانشناسی” خوانده میشوند، به فرهنگ سرزمینهای ویژهای پرداخته شود، آنگاه همهی دستاوردهای فرهنگی گذشته و اکنون آن سرزمین را در بر خواهد گرفت.
ایرانشناسی
ولی ساختار دانشگاههای همهی کشورهای خاورزمین نسخهبرداری کورکورانه و ناکارآمد از شیوهی دانشگاهی سرمایهداری، با نگاه خُردگرایانه یا به اصطلاح “تخصصی” بوده است. به همین سبب هنوز دانشکدهای یا سازمانی برای پژوهشهای میانرشتهای در ایران بنیاد نهاده نشده است. انگار حتا در چنین رشتههایی هم نیاز است تا چند دهه از آغاز چنین کاری در باخترزمین بگذرد تا ما دیر هنگام از آنها پیروی کنیم.
این نوشتار بر آن است که سرآغازی بر پژوهشهای کلگرا و میانرشتهای در کُردشناسی و ایرانشناسی باشد. همچنین امید است که این نوشتار سرآغازی برای پایههای نظری برای بنیاد رشتههای ایرانشناسی و کُردشناسی یا جامعهشناسی کُرد، با نگاه کلگرایانه باشد. افزون بر آن، یک کتابشناسی گسترده به زبانهای اروپایی برای انجام پژوهشهای میانرشتهای در کردشناسی و ایرانشناسی آورده شده است.
Introdution to Holistic Sociological Appraoch in Kurdology and Iranology
این کتابشناسی دستاورد سالهای بسیار جستجو در کتابخانههای آلمان است که در چند میدان پژوهشی در درون جامعهشناسی فرهنگی، در میدانهای “ایرانشناسی”، “کُردشناسی” و “کرماشانشناسی” انجام گرفته است. افزون بر آن عنوان برخی از ژورنالهای شناخته شدهی وابسته نیز یادآور شدهاند. خواه ناخواه این کتابشناسی بهویژه میدانهای پژوهشی نگارنده را دربرمیگیرد که بهویژه دربارهی “جنبشهای اجتماعی”، “دینپژوهی”، “کولیپژوهی” و “هویت گروهی از دیدهای تاریخی؛ اجتماعی، اقتصادی بوده است.
در پژوهشهای کلگرا در رشتههای یادشده شیوهی پژوهشی خواه ناخواه به روشهای چونی یا کیفی گرایش دارد. با وجود این، حتا در یک پژوهش فرهنگی نیز میتوان از آمار و روشهای چندی یا کمی، با توجه به کمبودهای آن نیز بهره گرفت؛ اگر چه گرایش امروزی پژوهشهای چندی به سوی کوتاه کردن و مقالهسازی بوده است. ولی در پژوهشهای فرهنگی کلنگر، آگاهی یافتن از پیشینهی چند بعدی کارهای میدانی، بایستی با خواندن پژوهشهای دیگران همراه شود. از اینرو جدا از پژوهشهای کتابخانهای، پژوهشگر نمیتواند از خواندن ژرف و بسیار پرهیز کند.
سرآغازی بر جامعهشناسی کلنگر در کُردشناسی و ایرانشناسی
در راستای انجام پژوهشهای میدانی با روش نظریههای بنیادی نیز، که تلاش میشود تا از پیشاندیشی و پیشداوری پرهیز شود، همچنان بررسی کارها و گمانههای دیگران میتواند پس از انجام کار میدانی انجام بگیرد.
همانگونه که آمد، کتابشناسی یادشده در سالهای بسیار در کتابخانههای آلمان گردآوری شده است. آلمانیها کشور خود را بهدرستی سرزمین فیلسوفان و شاعران مینامند. از آنجا که هم فیلسوفان و هم شاعران با کتاب سر و کار دارند، آلمان را بهراستی میتوان کشور کتاب نامید. حتا در این دوران دیجیتالی نیز، شاید نخستین چیزی که یک مسافر ایرانی را هنگام رسیدن به آلمان شگفتزده میکند، دیدن مردمی است که در جاهایی مانند فرودگاه، راه آهن و یا کافهها، نشستهاند و کتاب یا روزنامه میخوانند.
سرآغازی بر جامعهشناسی کلنگر در کُردشناسی
اگر تو از جایی از جهان سوم بیایی که حتا استادان دانشگاهش کتاب نمیخوانند، و خودت سالها در آلمان حتا یکبار به خانهای وارد نشده باشی که یک یا دو دیوار مهمانخانهاش تا سقف از کتاب پوشیده نباشد، خواه ناخواه در اندیشهای افسردهکننده فرو میروی؛ حتا اگر بدانی میلیونها انسان در کشورهای اروپایی نیز هستند که هیچگاه کتاب نمیخوانند، باز هم آنجا را سرزمین کتاب و فرهنگ میخوانی.
از اینرو، گذراندن وقت در کتابخانههای آلمان و در کنار مردم کتابخوان کاری ناخوشایند نیست، تا بتوان آن را با دود چراغ خوردن نیاکان ما سنجید. بهویژه اینکه در زمان جستجو، اگر کتابی در یک کتابخانه نبود، تنها با پر کردن یک فرم، اگر آن کتاب در یک از کتابخانههای دیگر آلمان و یا کشورهای اروپایی وجود داشت، پس از چند هفته به آن کتابخانه آورده و به درخواستکننده داده میشد.
Introdution to Holistic Sociological Appraoch in Kurdology and Iranology
نباید فراموش کرد که هنوز که هنوز است، کتاب شاید مهمترین ابزار اندیشه و گسترش آن شمرده میشود. برای همین نابودی سنت کتابخوانی، همانا بازبینی اندیشه و از آن بدتر نابودی اندیشه و پدیدار شدن بالاترین گونهی خودکامگی خواهد بود. ولی امروزه با ایجاد روشهای رسانههای همگانی تودهای بهویژه مجازی، درصد کتابخوانان در همهی جهان هر چه بیشتر کاسته میشود.
در دوران اوج دیکتاتوری سرمایه و کشف “قدرت نرم” دیگر تنها ساخت جنگافزارهای فرامدرن نیست که قدرت سرمایه را نگاهداری میکند. امروزه دیکتاتوری سرمایه دریافته که رسانههای همگانی و بمباران اندیشهها از راه اینگونه شیوههای بهکارگیری قدرت نرم، کمهزینهتر، گستردهتر، سودمندتر و کمخطرتر است. از سوی دیگر در کنار روشهای به کارگیری گزارشهای رویهای (سطحی) در رسانهها، گرایش به تبدیل کتاب به جای ابزار اندیشه به سوی ابزار دستیابی به مقام و ثروت گسترش یافته است.
در زمان کوتاهی شیوههای رویهای مقالهسازی و کتابسازی آمیخته با زدوبندهای مافیایی به گونهی شگفتی همهگیر شده است. همین سبب میشود که بازگرداندن جایگاه پیشین کتاب با همهی کاستیهایش یکی از راههای برابری با چالشهای زمان کنونی جهان باشد.
از دیگر دستاوردهای سازمان دانش بومی و فرهنگ شفاهی ایران باختری؛
مجموعه چهار جلدی رزم نامه (شاهنامه کُردی) رتبه اول پژوهش کشور در سال 1394، کتاب برگزیدهی بنیاد فردوسی و کتاب سال استان کرمانشاه در سال 1393.
کتاب خاستگاه خیزش کاندیدای کتاب سال 1385
کتاب درجستجوی هنر باستانی بافندگی در فرش کُردی( کلیایی، کرمانشاه، هرسین) کتاب برگزیده استان کرمانشاه در سال 1393.
This post is available:
