کتاب جایگاه دانش بومی در توسعه پایدار نمونه باغداری و جنگل‌کاری در هورامان

Traditional Gardening and Forestry in Haurāmān

کتاب هورامان یکی از دستاوردهای سازمان دانش بومی و فرهنگ شفاهی ایران باختری است. این کتاب جایگاه دانش بومی باغداری و جنگل‌کاری هورامان در توسعه پایدار را نشان می‌دهد. این اثر ارزشمند که در زنجیره پژوهش‌های توسعه نیافتگی تا توسعه پایدار جای دارد حاصل پژوهشی میدانی از فریبرز همزه‌ای و محمد باقرنسب می‌باشد. نویسندگان در این پژوهش نقش و جایگاه باغداری و جنگل‌داری هورامان را در مسیر رسیدن به توسعه پایدار نشان داده‌اند. با پیشگفتار کتاب جایگاه دانش بومی باغداری و جنگل‌کاری هورامان در توسعه پایدار با ما همراه باشید.

برای آشنایی بیشتر با مطالب این اثر گرانمایه فهرست مطالب کتاب همراه با پیشگفتار آن را در فایل PDF برای دانلود گذاشته‌ایم، برای دانلود می‌توانید؛ بر روی جایگاه دانش بومی باغداری و جنگل‌کاری هورامان در توسعه پایدار کلیک نمایید. 

پیشگفتار کتاب هورامان

 کتاب هورامان جلد سوم از یک سریال پژوهشی است که زیر عنوان ” از توسعه نیافتگی تا توسعه­‌ی پایدار” پی گرفته شده است. در یک دسته از انگاره­‌ها و راهبردها که با نام “گمانه­‌های توسعه­‌ی پایدار” شناخته شده است، جدا از گفتمان مهم نگاهداری زیستگاه طبیعی زمین، انگاره­‌های دیگری جا داده شده است که همگی پیرامون اجتماع و فرهنگ می­‌گردد. با این همه، انگاره­‌ها و راهکارهای توسعه­‌ی پایدار دارای پیوندهای استوار با یکدیگر بوده و از پیوستگی منطقی برخوردار هستند.

برای نمونه، هنگامی که گفته می‌شود که برای رسیدن به توسعه­‌ای ژرف و استوار نیاز به توسعه­‌ی از پایین به بالاست، این خود تأکید به این نکته است که توسعه­‌ی رویه­‌ای و یا از بالا به پایین، نمی‌­تواند جایگزین توسعه­‌ی پایدار شود. از سوی دیگر، تنها از راه توسعه­‌ی از پایین به بالا می­‌توان به مشارکت و همکاری بخش بزرگی از مردم دست یافت و همین‌­گونه مشارکت، خود در گرو دست­یابی به برابری نسبی اجتماعی و اقتصادی است. مشارکت که بهبودی اقتصادی و اجتماعی بخش بزرگی از جامعه را در پی خواهد داشت، خود تا اندازه­‌ای نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی را کم می­‌کند. مشارکت حداکثری ژرف و بلند مدت نیز بدون وجود یک ساختار سیاسی مردم سالارانه به سختی می‌­تواند دست­یافتنی باشد.

  در این زمان نیاز بسیاری نیست تا به نشان دادن ارزش دانش بومی در راستای دست­یابی به توسعه­‌ی پایدار پرداخته شود؛ چرا که پژوهش­‌های انجام شده در کشورهای گوناگون جهان، جای هیچ گمانی در این باره را نگذاشته است. ولی پرسشی که به جا می­‌ماند، این است که با شتاب و اندازه­‌ای که دانش بومی در صد سال گذشته در ایران و کشورهای خاورمیانه از میان رفته است، آیا باز هم چیزی مانده است تا بتوان گردآوری کرده و به کار برد؟

جایگاه دانش بومی باغداری و جنگل‌کاری هورامان در توسعه پایدار

 این پژوهش بیشتر از هر چیز بر آن است تا نشان دهد که گنجینه­‌ی دانش بومی این سرزمین از چنان پرباری برخوردار بوده است که با وجود ناپدیدشدن بخش بزرگی از آن، هنوز هم ارزش آن را دارد تا در راستای گردآوری آن تلاش و هزینه شود.

همان‌گونه که پیش از این آمد، نخستین گام در راستای بهره­ برداری از دانش بومی، گردآوری آن است. با شتابی که در ناپدیدشدن دانش بومی هست، هر چه در این کار درنگ شود، اندازه­ و ارزش آن کمتر خواهد شد. در این باره یکی از اندیشمندان اروپایی گفته است که هرگاه پیرمرد یا پیرزنی آگاه به دانش بومی از جهان می‌­رود، بخشی از میراث فرهنگی جهانی برای همیشه گم می‌­شود.

از آنجا که این دانش در ایران تنها در یاد یکی دو نسل گذشته نگاهداری می­‌شود، با رفتن این یکی دو نسل دیگر چیزی برای گردآوری وجود نخواهد داشت. از این­رو در اینجا با پرداختن به  بخش کوچکی از دانش بومی هورامان، در این پژوهش پژوهشگران و دست اندرکاران  فرا­خوانده می­‌شوند، تا هر چه زودتر و گسترده­‌تر این گام نخست را بردارند. برای گردآوری دانش بومی سرزمین­‌های ایرانی، زودترین زمان که اکنون باشد، باز هم دیر است.

گام دوم خواه ناخواه بهره‌­برداری از آگاهی­‌های به­ دست آمده در راستای به کارگیری آن­ها برای دست­یابی به توسعه‌­ی پایدار است. درحالی­‌که همین پژوهش کوچک که در اینجا پیشکش می‌شود، از آگاهی­‌های پرارزشی برخوردار است که  جدا از هدف اصلی یادشده‌­ی بالا در فراخواندن پژوهشگران و دست‌اندرکاران می‌توان در برنامه‌ریزی کلان،  و حتا به شیوه­‌ی خُرد نیز از آن بهره گرفت.

کتاب هورامان

 یک نمونه برای گفته­‌ی بالا را می‌­توان در گفتمانی دید که در پیوند با ذخیره­‌ی ژنیتیکی آورده شده است. همین سخن کوتاه که در آن بخش آورده شده است، می­‌تواند حتا یک فرماندار و یا شهردار در هورامان را وادارد تا در راستای درختکاری درختان میوه­‌ی جنگلی شگفتی بیافریند. در یک نمونه­‌ی دیگر درباره­‌ی­ دانش بومی آبرسانی هرسین نیز نشان داده شده است که از تجربه­‌ی گذشتگان برای از میان برداشتن دشواری­‌های آینده در طرح­‌های بسیاری بهره برد.

 نکته­‌ی دیگری که باید یادآوری کرد، این است که با وجود جدا بودن گفتمان­‌های دانش بومی و فرهنگ شفاهی، چه بسیار موردهایی که با درجه­‌های گوناگون، این دو گفتمان با هم آمیخته شده‌­اند. برای همین، خوانندگان به زودی درخواهند یافت که در این پژوهش کوچک، جدا از مستندسازی دانش بومی، شمار چشم­گیری از واژه­‌های زبان هورامان در آن گرد آمده‌­اند که برای زبان­شناسان و پژوهشگران فرهنگ نیز از ارزش ویژه‌­ای برخوردار خواهد بود. افزون بر آن، از نگاه جامعه‌­شناسی فرهنگی، فناوری‌هایی که در راستای “تراس­بندی” یا “تولیدهای کشاورزی” و یا  “آبرسانی” در این پژوهش معرفی شده‌­اند، جدا از واژه‌­ها و ترکیب­‌های زبانی، می­‌توانند به پژوهشگران درباره­‌ی پیشینه­‌ی فرهنگی و تولیدی مردم هورامان، آگاهی­‌های مهمی را بدهند.

 به سبب جایگاه فرهنگی هورامان در این بخش از کشور، آگاهی­‌های به ­دست آمده درباره­‌ی زبان و فرهنگ هورامان می­‌توانند برای دریافت بهتر فرهنگ همه­‌ی این منطقه سودمند باشد؛ چه زبان هورامی پرگوینده‌­ترین گویش در میان گروه زبانی “گورانی” است. در پژوهشی که درباره­‌ی زبان و فرهنگ گورانی انجام گرفته است، چنان می­‌نماید که دریافت بهتر زبان و فرهنگ گورانی، می‌­تواند کلیدی باشد برای روشن کردن بسیاری از ناشناخته‌­ها درباره­‌ی تاریخ و فرهنگ ایران باختری.

جایگاه دانش بومی در توسعه پایدار

جایگاه دانش در توسعه پایدار نمونه باغبانی و جنگلداری در هورامان
جایگاه دانش بومی در توسعه پایدار نمونه باغبانی و جنگلداری در هورامان

تهیه کتاب جایگاه دانش بومی در توسعه پایدار نمونه باغبانی و جنگلداری در هورامان

تهیه کتاب گمانه‌های جهانی توسعه پایدار

This post is available: فارسی انگلیسی

اگر شما دوستدار فرهنگ بومی و پایداری زیستگاه هستید و می توانید؛ در این راستا گامی بردارید؛ با ژیان‌گه زاگروس تماس بگیرید.

WordPress Lightbox
This site uses cookies to offer you a better browsing experience. By browsing this website, you agree to our use of cookies.